Jezioro Brożane– niewielkie ( 45,92 ha, dł.1 km, szer. 650 m, max gł. 24,3 m )bezodpływowe oczko wytopiskowe o zalesionych brzegach i mulistym dnie. Jego wody zakwalifikowano do drugiej klasy czystości. Brzegi poza kilkoma pomostami i miejscami biwakowymi są niedostępne z uwagi gęsty szuwar. Jezioro jest dzierżawione i po wykupieniu pozwoleń można tu wędkować i wypożyczyć łódkę. Na zbiorniku obowiązuje zakaz poruszania się łodziami z silnikami spalinowymi.
Jezioro Głębokie – jezioro w pow. augustowskim porośnięte lesistymi brzegami, stanowi część systematu wodnego Kanału Augustowskiego- przepływa przez nie rzeka Szlamica doprowadzająca wody z Czarnej Hańczy. Na jeziorze obowiązuje strefa ciszy.
Jezioro Gorczyckie – małe jezioro rynnowe należące do systemu Kanału Augustowskiego położone na pograniczu wsi Płaska i Gorczyca (pow. 20,59 ha, dł. 2,1 km, maksymalna szer. w części północnej 400 m, gł. 3,5 m). Niskie i zabagnione brzegi od północnej strony porośnięte są lasem. Przez Kanał Augustowski połączone po wschodniej stronie z jeziorem Orle, po zachodniej zaś z jeziorem Swoboda. Wody jeziora zakwalifikowane są jako wody drugiej klasy czystości. Na jeziorze obowiązuje strefa ciszy. Na południowo-zachodnim brzegu znajduje się stanica wodna PPTK Płaska.
Jezioro Kruglak – niewielki śródleśny, zarastający zbiornik ( pow. 8 ha, dł. 500 m, szer. 200 m, max. gł. 4 m) należący do systemu wodnego Kanału Augustowskiego- połączony z jeziorem Krzywym niewielkim ciekiem. Jezioro jest w całości położone na terenie rezerwatu Perkuć, jego brzegi są w całości zalesione i pokryte bogatą gatunkowo florą wodno-bagienną
Jezioro Mikaszewo – jezioro o charakterze rynnowym, jedno z największych w gminie (pow. 128 ha, dł. 3,8 km, szer do 6 km, max głębokość 15 m). Według językoznawcy prof. Falka nazwa wywodzi się z litewskiego „mik”, które występuje w słowach oznaczających „jąkać się , ryczeć”. Zafascynowany jeziorem był Melchior Wańkowicz, który uznał je za najpiękniejsze jezioro jakie kiedykolwiek zobaczył. Brzegi jeziora z wyjątkiem kilku plaż są w całości zalesione, częściowo zabagnione. Od zachodu jezioro łączy się z jeziorem Krzywe, od wschodu ze stawem Sosnówka prowadzącym dalej do śluzy Mikaszówka. Na południowo-wschodnim brzegu znajduje się duża plaża gminna i pole namiotowe z infrastrukturą „Jazy”.
Jezioro Mikaszówek – jezioro rynnowe należące do systemu wodnego Kanału Augustowskiego (pow. 12,5-17,3 ha, max. gł 4,7m). Na zachodzie łączy się z jeziorem Mikaszewo,na wschodzie ze śluzą Mikaszówka i Kanałem Augustowskim. Północne brzegi zbiornika są zalesione, zaś tafla zarasta i jest mocno zatorfiona. Według klasyfikacji czystości wody jeziora należą do drugiej klasy i można tutaj spotkać rzadkie i chronione rośliny wodne jak Aldrowanda Pęcherzykowata.
Jezioro Orle – jezioro położone między Płaską i Gorczycą (pow. 27,42 ha, max. głębokość 4,7 ), należące do systemu Kanału Augustowskiego. Od zachodu łączy się z jeziorem Gorczyckim od wschodu z jeziorem Paniewo Brzegi południowe są wysokie i piaszczyste, północne zabagnione. Na zachodnim brzegu znajduje się niewielka plaża gminna z drewnianym pomostem.
Jezioro Paniewo – jezioro stanowiące część systemu wodnego Kanału Augustowskiego (pow. 42 ha, dł. 750 m, szer. 950 m, max. gł. 12,5 m) Połączone z jeziorem Orle i Krzywe. Brzegi prawie w całości zalesione. Znajduje się nad nim jedna z plaż gminnych.
Jezioro Płaskie – śródleśne jezioro leżące na północ od wsi Rygol. Zbiornik nie ma zasilania, jest typowym oczkiem wytopiskowym przez co sukcesywnie się pomniejsza i zarasta. Południowe brzegi są bardziej dostępne i piaszczyste, są tam też zlokalizowane dwie plaże i miejsca kempingowe. Można tu napotkać rzadkie gatunki widłaków, rosiczkę, lilię złotogłów. Jeszcze w latach dziewięćdziesiątych miały tu swoje stanowisko żółwie błotne. W pobliżu jeziora gniazdują bociany czarne.
Jezioro Pobojno – niewielkie jezioro w miejscowości Płaska (pow. 23,6 ha, szer. 1,4 km, dł. 2,6 km, max gł. 6,2 m). Północne brzegi otoczone zbudowaniami i polami, południowe zaś częściowo podmokłe i zalesione. Jest idealnym miejscem dla amatorów wędkarstwa z uwagi na regularne zarybianie. W historycznych dokumentach (mapy z XVII w.) jezioro jest nazywane Pobitnym. Nazwa prawdopodobnie nawiązuje do legend o stoczonych tutaj bitwach jaćwiesko-krzyżackich, choć znalezionym nieopodal brzegów szczątkom i mogiłom nie towarzyszyła broń.
Jezioro Serwy – największe jezioro gminy (pow. ok. 460 ha, dł 7km, 1,2 km, max. gł. 41,5m). Nad północnym brzegiem położone są pola uprawne, zaś na południu brzeg jest porośnięty lasami. Wody Serw zasilają system Kanału Augustowskiego i są zakwalifikowane jako wody II klasy czystości. Już w początkach osadnictwa było znane jako zbiornik wyjątkowo bogaty w ryby. Na jeziorze są 3 wyspy: Dębowo, Lipówka oraz Sosnowo o łącznej powierzchni 12 ha. Na wyspie Sosnowo leży rezerwat kormoranów. Linia brzegowa jest częściowo zalesiona- głównie w południowej części, obfituje też w piaszczyste plaże- znajduje się nad nim jedna z plaż gminnych. Nazwa jeziora według prof. Falka wywodzi się z jaćwieskiego „sivris”, co znaczy szary. Jezioro.
Jezior Sinkaweln (również Sinkewelen, Sienkiewielek) – małe (3 ha), bezodpływowe, niemal idealnie okrągłe śródleśne jezioro. Zarasta płem torfowiskowym przez co bez pomostu nie ma bezpośredniego i bezpiecznego dojścia do tafli wody. Według pomiarów z lat 50 XX wieku jezioro ma od 10 do max 15 m głębokości. W okolicy krążą legendy o spoczywającym na dnie jeziora niemieckim czołgu Pantera.
Jezioro Szlamy – jezioro położone na granicy z Białorusią (pow. 100ha, dł. 2140 m, z czego 1600 m to część polska, szer 500 m, max. gł. 5m). Brzegi jeziora całkowicie porośnięte są szuwarem, poza pomostami nie ma możliwości swobodnego dojścia do tafli wody. Przez jezioro przepływa rzeka Szlamica, tym samym łącząc je z systemem Kanału Augustowskiego. Na jeziorze znajduje się całkowicie zalesiona wyspa o powierzchni niecałego hektara. Wody zbiornika są regularnie zarybiane i działa na jego terenie gospodarstwo rybackie. Jezioro objęte jest strefa ciszy.
Jezioro Ślepe – niewielkie zarastające płem torfowiskowym dystroficzne jezioro położone przy miejscowości Mikaszówka. Latem można trafić tutaj na tzw. „błędne ogniki”- niewielkie światełka unoszące się tuż przy powierzchni. Nic więc dziwnego, że w zamierzchłych czasach powstawały wokół jeziora różne historie o diabłach, demonach i wszelakich przekleństwach. W rzeczywistości źródłem ogników może być samozapłon gazu pochodzącego z rozkładu materii organicznej (częste zjawisko na bagnach i torfowiskach) lub bioluminescencja owadów, tzw. „robaczków świętojańskich”. Jezioro stanowi przyrodnicza gratkę dla wielbicieli botaniki z uwagi na bogatą florę torfowiskowo-bagienną.
Jezioro Studzieniczne – duże jezioro należące do systemu wodnego Kanału Augustowskiego (pow. 250 ha, dł. 3,4 km, szer. 1 km, max,gł. 30,5m) o mocno rozwiniętej linii brzegowej- 11,2 km, pokrytej w 70 % lasami. Od strony zachodniej jezioro połączone jest z Jeziorem Białym Augustowskim poprzez śluzę Przewięź, od wschodu ze śluzą Swoboda. Na zbiorniku znajdują się trzy wyspy: Lipówek, Janowy Grąd (największa), Brzozowy Grąd (najmniejsza), o łącznej powierzchni 2,5 ha. Na wyspie Brzozowy Grąd ustanowiono w 1960 roku rezerwat florystyczny z uwagi na stanowiska najpiękniejszego polskiego storczyka- Obuwika Pospolitego. Wody jeziora obfitują w ryby i po wykupieniu zezwolenia można korzystać z tutejszych łowisk. Na wschodnim brzegu zlokalizowana jest stanica wodna PPTK Swoboda, a wzdłuż całej linii brzegowej znajdziemy liczne agroturystyki i pola namiotowe. Po zachodniej stronie ulokowana jest Studzieniczna- do 1973 roku samodzielna wieś, dziś już część Augustowa słynąca z największego w Diecezji Ełckiej maryjnego sanktuarium- Matki Bożej Studzieniczańskiej. Miejsce kultu położone jest na malowniczym półwyspie i obejmuje kapliczkę NMP na Grądziku oraz studzienkę z cudownym źródełkiem. Zgodnie z podaniami okolica ta była otoczona kultem jeszcze w czasach przedchrześcijańskich, o czym świadczyć mają np. kilkusetletnie dęby. Sanktuarium można odwiedzić samodzielnie lub w ramach jednego z rejsów Żeglugi Augustowskiej.
Jezioro Wiązowiec – jezioro położone na granicy Polsko-Białoruskiej, brzegi w całości zalesione, po polskiej stronie zabagnione. Według starych map (1839) nosiło nazwę Naczwidok.
Rzeka Czarna Hańcza – rzeka o długości 142 km należąca do dorzecza Niemna i systemu wodnego Kanału Augustowskiego. Jej źródła znajdują się na terenie Polski w pobliżu jeziora Jegliniszki, ujście z kolei na terenie Białorusi. Polski odcinek rzeki o długości 108 km ma bardzo zróżnicowany charakter. W górnym biegu Czarna Hańcza przepływa przez najgłębsze polskie jezioro- Hańcza. Kolejny fragment rzeki od Jezior Hańcza do Jeziora Wigry ma charakter rzeki podgórskiej- szybki nurt, duży spadek , piaszczysto-żwirowe dno. Dolinę rzeki w tym fragmencie charakteryzuje duże bogactwo rzadkiej flory, dlatego jest to teren zamknięty dla turystki i ustanowiono tu obszar ochrony ścisłej. Czarna Hańcza wpada do Wigier tuż z Sobolewem, a wypływa ponownie po wschodniej stronie jeziora w pobliżu wsi Czerwony Folwark. Od wigierskiego odcinka dopuszczone jest turystyczne i wędkarskie użytkowanie wód. Po opuszczeniu jeziora Wigry rzeka nabiera nizinnego charakteru, toczy wody leniwie pośród pól licznymi meandrami, tworzy wiele odnóg i starorzeczy. Jednak w pobliżu Wysokiego Mostu ponownie zmienia oblicze, nurt przyspiesza, dno pokrywa żwir z licznymi głazami, pojawiają się liczne wysepki. Do tego na wysokości Czarnego Brodu aż do wsi Rygol rzeka zaczyna silnie meandrować między zalesionymi, stromymi skarpami. Jest to najbardziej malowniczy fragment doliny Czarnej Hańczy, spotkamy tu prócz licznych łach i głazów wiele powalonych drzew, piaszczyste klify i płytkie zatoczki. Po osiągnięciu miejscowości Rygol aż do samego Niemna rzeka płynie przekopanym korytem jako Kanał Augustowski, początkowo wśród starodrzewu Puszczy Augustowskiej, dalej między polami i łąkami kończy swój bieg wpadając do Niemna po Białoruskiej stronie w okolicy wsi Dimisiewicze. Na całej długości rzeki można spotkać wydry, piżmaki, bobry. W nadbrzeżnych lasach gnieżdżą się gągoły, zimorodki, kormorany, łabędzie, kaczki, czaple, bekasy oraz bytują liczne gatunki nietoperzy jak np. nocek rudy, borowiaczek, gacek brunatny; ssaki drapieżne jak: wilk i ryś; ssaki kopytne jak jelenie, sarny i łosie. W wodach Czarnej Hańczy znajdziemy 17 gatunków ryb . Cztery z nich (strzebla potokowa, koza, piskorz i różanka) objęte są ścisłą ochroną gatunkową. W bystrych nurtach występuje zaś pstrąg potokowy. Turyści na trasie rzeki znajdą wiele pól namiotowych i stanic wodnych: Wysoki Most, Frącki, Jałowy Róg.
Rzeka Szlamica– naturalna odnoga Czarnej Hańczy o długości 18,66 km, z czego lwia część leży po stronie Białoruskiej. Rzeka łączy Czarna Hańczę z rzeką Marychą i bierze swój początek we wsi Rygol. W górnym odcinku znajduje się na jaz piętrzący wodę ( rzeka należy do systemu wodnego Kanału Augustowskiego ) i niewielka elektrownia wodna. W dalszym biegu rzeka toczy wody malowniczym kanionem wśród pól i lasów i następnie wpada do jeziora Głębokiego. Stamtąd wypływa na wysokości miejscowości Muły by po kilkuset metrach wpaść do granicznego jeziora Szlamy. W dalszym odcinku, aż do ujścia rzeka przyjmuje charakter typowo nizinny, z licznymi meandrami, starorzeczami i powolnym nurtem.
Źródła:
BATUROWIE Irena i Wojciech, Po ziemi Augustowskiej. Przewodnik dla turysty i wczasowicza. Suwałki 1993. Wydawnictwo „Hańcza”. wyd.1
http://www.astn.pl/r2007/relikty.htm
https://www.wigry.org.pl
https://jzi.org.pl/
https://augustow.bialystok.lasy.gov.pl/rezerwaty-przyrody
https://plaska.bialystok.lasy.gov.pl/rezerwaty-przyrody