Kościół Parafialny pw. Św. Marii Magdaleny w Mikaszówce
Drewniany kościół z dwiema charakterystycznymi wieżami o wysokości 14 m pod wezwaniem św. Marii Magdaleny. W 1875 roku biskup Wierzbowski zaproponował rządowi utworzenie parafii w Mikaszówce. Jednak dopiero 32 lata później powstała drewniana świątynia z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej w ołtarzu. Parafia została powołana 27 kwietnia tego samego roku przez Ks. Bp J. Antonowicza, Administratora Diecezji Sejneńskiej, dzięki staraniom ówczesnej ludności. W 1910 r. do parafii dołączyła wieś Strzelcowizna, zaś po II wojnie światowej przyłączono wsie Kielmin, Kudrynki, Lipiny, Lubinowo, Osienniki, Rudawka i Wołkusz. Kościół i plebanię wzniesiono dzięki staraniom pierwszego proboszcza Ks. Michała Piaszczyńskiego. Obecnie wnętrze kościoła urządzone jest w tradycyjnym puszczańskim stylu (liczne rogi jelenie). W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej Częstochowskiej przesłonięty obrazem św. Marii Magdaleny. Ołtarze boczne są pod wezwaniem św. Józefa i św. Antoniego, na prezbiterium po lewej – Matka Boża Boruńska. Obok świątyni stoi nawiązująca do stylu całości dzwonnica (wysokość 10 m) oraz rzeźba „Wołanie z głębi Ziemi”. Upamiętnia wydarzenie, jakie miało miejsce w lipcu 1945 r. Oddziały Armii Czerwonej wraz z wojskami NKWD oraz jednostkami WP i UB przeprowadziły krwawą operację nacelowaną na likwidację podziemia niepodległościowego z okolic Suwałk i Augustowa. Przedstawia wyrażającą ból twarz człowieka, która jest zwrócona w stronę nieba. Twarz nosi rany od kul, a czoło spowijają bandaże. Obok twarzy wprost z ziemi wynurzają się ludzkie dłonie wznosząc się ku górze w niemym błaganiu o pomoc. Przy kościele, na skrzyżowaniu ulic ustawiony został żeliwny pomnik pochodzący z Huty Sztabińskiej.
Zabytkowy drewniany kościół z 1847 r., drewniana dzwonnica z 1871 r. oraz kaplica w stylu neoklasycznym zbudowana w 1872 r. na miejscu drewnianej z XVIII w., gdzie umieszczono obraz Matki Bożej Studzieniczańskiej. Jest to miejsce kultu religijnego Matki Boskiej, notowanego w dokumentach kamedułów już w 1728 r. Zespół sakralny składa się z drewnianego kościoła i kaplicy na wyspie. Obecny kościół pochodzi z 1847 r. i ufundowany został przez Szymona Andruszkiewicza, chłopa z okolic Sejn. Ma trzy ołtarze: główny pw. Świętej Rodziny i boczne pw. Św. Tekli i św. Jana Nepomucena. Obok stoi drewniana dzwonnica z 1820 r. Kaplica pochodzi z 1872 r. Zbudował ją na wyspie Ludwik Jeziorski, budowniczy kanałowy, opierając na solidnej podstawie z 64 pali wbitych w ziemię i drewnianej kratownicy wypełnionej kamieniami. W kaplicy jest cudowny obraz (XVIII-wieczna kopia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej). Obok kaplicy, pod gontowym daszkiem znajduje się studzienka z cudowna wodą, leczącą ponoć schorzenia oczu. Wysepkę łączy z lądem grobla, na której rośnie pomnikowy dąb szypułkowy (ok. 500 lat, wys. 20 m, obw. 5 m). Obok piękny jesion (wys. 16 m, obw. 3,1 m), również pomnik przyrody.
Ponieważ jezioro wraz z wysepką należało do dóbr kamedułów wigierskich i podlegało jednocześnie parafii augustowskiej, która czerpała dochody z ofiar i datków wiernych, powstał spór pomiędzy kamedułami a parafią. W 1728 r. , kiedy to obraz matki Boskiej wystawiono tu po raz pierwszy, kameduli nasłali dziadów węgierskich, którzy obraz zabrali.
Stało się to początkiem długotrwałych procesów. W 1741 powołano komisję Kurii Wileńskiej do zbadania cudowności miejsca, lecz nie znamy jej orzeczenia. Faktem jest, iż kult Matki Boskiej coraz bardziej się rozpowszechniał. Przyczynił się do tego pokutnik – pustelnik, podobny były major, Wincenty Morawski, który osiedliwszy się tu w 1770 r., zbudował pierwszą kapliczkę na wyspie. Pielgrzymka Murawskiego do Rzymu przyniosła aż 4 odpusty uzyskane dla Studzenicznej od papieża Piusa VI. Przez okolicznych mieszkańców pustelnik był uważany prawie za świętego ze względu na pobożność i znajomość ziołolecznictwa. W 1776 r. postawiono tu pierwszy kościół, wkrótce osadzono na stałe księdza, podległego szczerze. Studzieniczna wkrótce stała się filią (1838) i samodzielna parafią (1873).
Po rozbiorach powstaniu styczniowym Studzieniczna stała się miejscem azylu religijnego dla sąsiednich parafian unickich. Wierni tych parafii, zmuszeni ukazem carskim do powrotu na prawosławie, tu potencjalnie chrzcili swoje dzieci.
Obecnie na odpust główny, który odbywa się na Zielone Świątki, wierni wypełniają wyspę i wieś, a ok. 5 tys. przyjmuje komunię św. We wsi jest cmentarz z 1832 r. z zachowanymi żeliwnymi wyrobami z huty sztabińskiej.
Drewniana kaplica wzniesiona na początku XIX wieku. Wkrótce po wybudowaniu wybuchł spór o prawo do użytkowania obiektu między rzymskimi katolikami a grekokatolikami (unitami). Tuz przy kaplicy mieści się cmentarz. Spoczywa tu 110 żołnierzy armii niemieckiej i 17 żołnierzy armii rosyjskiej poległych w lutym 1915 roku.
Kanał Augustowski to zabytek techniki wodnej położony na terytorium dwóch państw – Polski i Białorusi. Znajduje się w północno-wschodniej części Polski i północno-zachodniej części Białorusi. Obecnie trwają prace nad wpisaniem obiektu na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Kanał Augustowski to wodna droga śródlądowa, którą tworzą rzeki i jeziora połączone sztucznymi przekopami wraz z zabudowaniami i urządzeniami hydrotechnicznymi. Obiekt tworzy również strefa krajobrazu, która została zdefiniowana jako obszar 1000 m od brzegów w terenie otwartym oraz 200 m w terenie zabudowanym lub zalesionym
Kanał Augustowski należy do najdłuższych sztucznych dróg wodnych w kraju i jest jednym z najciekawszych zabytków techniki, a jednocześnie dużą atrakcją turystyczną wykorzystywaną obecnie głównie przez kajakarzy i turystyczne statki żeglugi. Ma on charakter liniowy. Łączy Wisłę poprzez dopływ Narwi -Biebrzę, dopływ Niemna – Czarną Hańczę z Niemnem.
Kanał powstał w latach 1823-1839 wg projektu polskiego inżyniera gen. I. Prądzyńskiego w odpowiedzi na utrudnienia, jakich nastręczały Prusy zależnemu od Rosji Królestwu Polskiemu w prowadzeniu działań handlowych, a między innymi w procesie spławu zboża Wisłą do Gdańska. Budowę drogi wodnej umożliwiającej transport towarów z wyłączeniem ziem pruskich zainicjował Minister Skarbu Królestwa Polskiego Książę Ksawery Drucki-Lubecki. Car jedynie wbrew pomysłowi księcia zlecił wybudowanie inwestycji – wojsku. Pomysł budowy Kanału Augustowskiego, zrodził się w głowach polskich ministrów, jednak wymagał akceptacji ze strony cara Aleksandra I. Warto wspomnieć, że była to, ówcześnie, najdroższa inwestycja Królestwa Polskiego.
Przebieg Kanału Augustowskiego
Kanał Augustowski jest najbardziej atrakcyjnym szlakiem wodnym ziemi augustowskiej, województwa podlaskiego oraz jednym z najatrakcyjniejszych szlaków wodnych w Polsce. Szlak wykorzystywany jest obecnie do turystyki kajakowej oraz rejsów „białej floty”. Łączy dorzecza Wisły i Niemna. Jest zasilany przez wody Czarnej Hańczy, Rospudy i jeziora Serwy. Na szlaku Kanału Augustowskiego znajdują się następujące jeziora: Mikaszówek, Mikaszewo, Krzywe, Paniewo, Orle, Gorczyckie, Serwy, Studzieniczne, Białe, Necko, Rospuda, Sajno.
Za drogę wodną Kanału przyjmuje się odcinek pomiędzy miejscowością Dębowo (Polska) a miejscowością Niemnowo (Białoruś). Ma długość 102 km, z tego 80 km znajduje się na terenie Polski i 22 km na terenie Białorusi. Na całym odcinku Kanału wybudowanych zostało 18 śluz, z czego 14 obecnie znajduje się po stronie polskiej, jedna w pasie granicznym i trzy po strome białoruskiej (do dzisiaj wygląd zbliżony do pierwotnego zachowało 9 śluz, które posiadają oryginalną konstrukcję XIX w.).
Na linię wodną Kanału składa się:
– 45 km sztucznych przekopów.
– 35 km uregulowanych koryt rzecznych (rzeka Netta, Czarna Hańcza Klonownica).
22 km jezior (droga wodna biegnie wodami jezior: Necko, Białe Studzieniczne Swoboda, Gorczyckie, Orlego, Paniewo, Krzywe Mikaszewo, Mikaszówek). Serwy, Sajno -jeziora zasilające Kanał.
Odcinek Kanału o długości ok. 50 km przebiega przez jeden z największych kompleksów leśnych w Polsce – Puszczę Augustowską (odcinek puszczy o dużej liczbie rezerwatów florystycznych i faunistycznych). Pozostała część Kanału, poniżej jeziora Sajno, przebiega przez tereny podmokłych łąk i bagien Kotliny Biebrzańskiej. Największe znaczenie dla turystyki ma puszczański odcinek Kanału od połączenia z Czarną Hańczą do Augustowa. Odcinek ten przecina gminę Płaska, Nowinka, Augustów oraz miasto Augustów. Południowy „bagienny” odcinek Kanału prowadzi przez obszar gminy Augustów, Bargłów Kościelny oraz Sztabin.
O wyjątkowości Kanału stanowi zachowanie zbliżonych do pierwotnych wymiarów konstrukcji śluz i innych budowli piętrzących, obsługiwanych ręcznie, murów, niezmienionej linii wodnej, stylowych zabudowań mieszkalnych obsługi. Od 1968 r. Kanał Augustowski jest chroniony prawem jako zabytkowy obiekt budownictwa wodnego, zabytek najwyższej rangi krajowej.
Obecnie wykorzystywany jest na potrzeby turystyki wodnej: spływów kajakowych, statków spacerowych, rekreacji wczasowej oraz gospodarki wodnej dla potrzeb żeglugi i rolnictwa.
•0,0 km- połączenie Kanału Augustowskiego z rzeką Biebrzą na jej 84,20 kilometrze biegu od źródeł.
• 0,0-0,35 km – sztucznie ukształtowany przekop łączący Biebrzę ze śluzą Dębowo.
• 0,35 km – śluza Dębowo, wybudowana w latach 1826-1827 pod kierownictwem podporucznika inżyniera Michała Przyrembla. Jest jedyną zabytkową śluzą w południowym odcinku kanału. Jest jednokomorowa, o konstrukcji betonowo-ceglanej. Pozwala pokonać różnicę poziomów 2,07 m w czasie około 20 minut. Nad śluzą przebiega most drogowy- pierwotnie drewniany, jednak po zniszczeniach wojennych zastąpiony konstrukcją betonową. Od śluzy do rzeki Biebrzy biegnie skanalizowana rzeka Netta. Częścią zespołu śluzy są zabudowania śluzowego: murowany dom śluzowego (zbudowany na początku XX) oraz budynki gospodarcze.
• 0,35 km—jaz zastawkowy.
• 0,35-10,95 km- Kanał biegnie uregulowanym korytem rzeki Netty.
• 10,95-13,20 km- sztuczny przekop Kanału, równolegle do rzeki Netty.
• 13,20 km- śluza Sosnowo, jednokomorowa, betonowa. Pierwotnie zbudowana w latach 1835–1836 pod nadzorem inżyniera Wojciecha Korczakowskiego, odbudowana w 1948 r. po całkowitym zniszczeniu w trakcie drugiej wojny Reguluje różnice poziomów wody 2,77m . Częścią zespołu śluzy są zabudowania śluzowego.
• 13,20-19,25 km- sztuczny przekop Kanału, równoległy do rzeki Netty.
• 19,25 km- śluza Borki, pierwotnie zbudowana w latach 1835-1836 pod kierownictwem inż. Wojciecha Korczakowskiego. Odbudowana w 1948 r. od podstaw po zniszczeniach wojennych. Śluza jednokomorowa z mostem drogowym oraz zabudowaniami śluzowego. Wyrównuje różnicę poziomów wody o wys. 2.89m.
• 19,5 km – jaz betonowy, zastawkowy.
• 19,35-27,10 km- sztuczny przekop Kanału, równoległy do rzeki Netty.
• 26,60 km – połączenie Kanału z odpływem z jazu Białobrzegi.
• 27,10 km – śluza Białobrzegi wraz z zabudowaniami śluzowego.
Śluza jednokomorowa, powstała w latach 1825-1826 pod kierownictwem inż. Wojciecha Korczakowskiego W latach 1959-1964 rozebrano ją i wybudowano od nowa z zastosowaniem oryginalnej sztuki 150 metrów dalej, po drugiej strony szosy Augustów-Białystok. Śluza wyrównuje różnice poziomu wody rzędu 2,08m.
• 27,60 km – upust Sojownica odprowadzający nadmiar wody ze stanowiska Białobrzegi – Augustów do jeziora Sajno.
• 31,70 km – most drogowy na trakcie Łomża – Grodno.
• 32,50 km – śluza Augustów, jednokomorowa, wybudowana w latach 1826-1826 r. pod kierownictwem por. inż. Konstantego Jodki. W czasie drugiej wojny w 1944 hitlerowcy wysadzili konstrukcję i została ona odbudowana (1947-1948). Ciekawostką jest fakt, że po odbudowie czas śluzowania wydłużył się od oryginalnego do 7 minut. Obecna śluza ma konstrukcję betonową, stalowe wrota i w przeciwieństwie do pozostałych śluz jest otwierana mechanizmem korbowym. W sąsiedztwie znajduje się most drogowy na drodze Augustów-Suwałki, port i przystań, na sztucznie uformowanym półwyspie zabudowania administracyjne i portowe.
• 32,50 km – jaz piętrzący, który steruje odpływem z jeziora Necko do jeziora Sajno. Od tego kilometra zaczyna się tzw. „odcinek wschodni Kanału”.
• 32,50-43,50 km- Kanał początkowo biegnie sztucznie wykopanym kanałem a następnie jeziorem Necko. To naturalne jezioro o charakterze rynnowym z wodami drugiej klasy czystości otoczone lasem i piaszczystymi plażami.
• 33,40 km – most drogowy o znaczeniu lokalnym.
• 35.90 km – po północnej stronie jezioro Rozpuda przechodzące w rzekę Rozpudę i jej słynna dolinę. Nazwa jeziora i rzeki pochodzi od jaćwieskiego „daus-pude” znaczącego „mocno naciskająca”. Jezioro jest płytkie (śr. gł. 5,1 m), ale ma bardzo rozwiniętą linię brzegową – 6,4 km. Rzeka Rozpuda nanosi w dno jeziora dużo materiału żwirowego a to stanowi znakomite warunki dla życia i rozwoju rzadko występującego Miętusa.
• 36,70 km – rzeka Klonownica – krótki odcinek kanału między jeziorem Necko i Sajno, to naturalny ciek Klonownica – określana mianem najkrótszej polskiej rzeki- ok 800 m. Jej nazwa wbrew pozorom nie ma nic wspólnego z klonami. Wywodzi się z jaćwieskiego terminu „klen” znaczącego „ukośny”, „krzywy”. Czasem nazywana jest też „cichą rzeczką” z uwagi na spokojny nurt.
• 36,40 km – most drogowy na trasie Szczebra-Augustów.
• 37,50 km – jezioro Białe Augustowskie – ponad sześciokilometrowe jezioro o charakterze rynnowym, powierzchni prawie 490 ha i bogato rozwiniętej linii brzegowej obfitującej w zatoczki półwyspy. Nazwę zaczerpnęło od białych, piaszczystych brzegów i niegdyś nieskazitelnie czystej toni. Otoczone lasem, licznymi ośrodkami wypoczynkowymi i plażami. Znajdują się na nim cztery wyspy o łącznej powierzchni 1,5 ha.
• 43,50 km – most drogowy Augustów-Sejny.
• 43,50 km – śluza Przewieź. Śluza jednokomorowa o zachowanej oryginalnej konstrukcji z czasów budowy 1826-1827. Powstawała pod kierownictwem ppłk. inż. August Schulc. Wyrównuje 0,,86 m różnicy w poziomie wody. W latach 1993-1995 śluza została gruntownie odrestaurowana. Nie zachował się niestety oryginalny domek śluzowego datowany na 1852 rok. Na jego miejscu w 1984 roku wybudowano wzorowany na stylu klasycystycznym dom murowany.
• 43,50 – 47,40 km – jezioro Studzieniczne.
• 47,40 km – śluza Swoboda, jednokomorowa, wybudowana w latach 1826-1827 przez ppłk. inż. Jana Pawła Lelewela. W latach sześćdziesiątych śluzę zmodernizowano, wstawione zostały stalowe wrota poruszane mechanizmem korbowym, wybetonowano baseny przez śluzą, podłogę śluzy i postawiono żelbetowy mostek. Jak się później okazało system korbowy nie zdawał egzaminu, dlatego jeden ze śluzowych zdemontował innowacje powracając do oryginalnego mechanizmu zgodnego z zamysłem Prądzyńskiego. Komora śluzy wyrównuje różnicę poziomów wody o wartości 1,7m. Nieopodal śluzy na wzgórzu znajduje się gospodarstwo śluzowego z 1921 r.
• 47,40-57,00 km – od śluzy Swoboda do śluzy Gorczyca przekop sztuczny Kanału, który stanowi stanowisko szczytowe Kanału. Na trasie Kanału leżą dwa jeziora: Swoboda i Gorczyckie.
• 57,00 km – śluza Gorczyca. Zbudowana w 1828 r. pod kierownictwem inż. Jerzego Arnolda śluza jednokomorowa o spadku 2,81m. Obiekt ma dość burzliwa historię .W 1981 wrota śluzy i zwodzony wówczas most zostały zniszczone wyniku potyczki z oddziałami rosyjskimi. Z kolei podczas pierwszej wojny światowej uszkodzono ja pociskiem artyleryjskim, druga wojna światowa przyniosła podpalenie wrót przez dywersję AK. Mocno zdemolowana śluza przeszła następnie kilka remontów w latach 1947-1948 i 1954. Poza licówką i fragmentami ścian zachowała pierwotną konstrukcję. W latach 1997-2003 przeprowadzono na śluzie kompleksowe prace restauratorskie.
• 57,00-60,90 km – odcinek krótkich kanałów i jezior: Orlego i Paniewo.
• 60,90 km – śluza Paniewo, schodkowa, dwukomorowa śluza, zbudowana w latach 1826-1828 pod kierownictwem por. inż. Michała Horaina. Piętrzy wody na wysokość 6,29 m. Z uwagi na uwarunkowania geologiczne- łatwo przepuszczalne podłoże i dużą różnicę poziomu wód parcie wody na śluzę okazało się zbyt duże i tuż przed pierwszą wojna światową śluza przeszła generalny remont. W roku 1944 w wyniku akcji dywersyjnej AK wysadzono wrota, a działania frontowe przyniosły dalsze szkody. Po wojnie wiele razy podejmowano próby ratowania podsiąkającej i zapadającej się śluzy, aż w 1973 roku podjęto decyzję o rozbiórce oryginalnej konstrukcji i odbudowie z użyciem nowoczesnych materiałów i technik. Na odnowionym obiekcie zamontowano drewniane wrota i przywrócono zabytkowy wystrój kamienno-ceramiczny. Częścią zespołu śluzy są zabudowania śluzowego.
• 63,00 km – śluza Perkuć, zbudowana w latach 1827-1828 pod kierownictwem ppor. Juliana Piędzickiego, jednokomorowa. Piętrzenie wody na wysokość 2,95 m. Nad śluzą znajduje się most drogowy o znaczeniu lokalnym. W sąsiedztwie zabudowania śluzowego pochodzący z 1921 roku. .
• 69,10 km – śluza Mikaszówka, zbudowana została w 1828 r. pod kierownictwem por. inż Wojciecha Korczakowskiego. Śluza jednokomorowa o piętrzeniu 2,44 m.
• 70,30 km – śluza Sosnówek . Jednokomorowa, o oryginalnej konstrukcji zbudowana w 1928 roku pod kierownictwem por. Konstantego Jodko. Piętrzy wody na wysokość 2,98 m. Nieopodal śluzy na górce drewniane zabudowania śluzowego.
• 74,40 km – śluza Tartak, wybudowana w latach 1837-1838 pod kierownictwem inż. Jakuba Szeffera, jednokomorowa, nad nią most drogowy o znaczeniu lokalnym. Nie znajdowała się w pierwotnym planie budowy kanału. Zbudowano ja jako uzupełnienie systemu, ponieważ podczas spiętrzania, zwłaszcza w porach roztopów i obfitych opadów, dochodziło do podtopień i niszczenia obiektów hydrotechnicznych. Dom śluzowego z Tartaku jest jednym domem mieszkalnym zachowanym z czasów budowy kanału. Piętrzenie 1,72 m.
• 77,40 km – śluza Kudrynki , jednokomorowa, nad nią most drogowy o znaczeniu lokalnym. Wybudowana w latach 1828-1829 pod kierownictwem por. Edwarda Bielińskiego i ppor. Michała Horaina. Piętrzenie wody 2,27 m. Obiekt był wyłączony z użytkowania od końca drugiej wojny światowej do 2008 roku, kiedy to ukończono generalny remont. Warto zwrócić uwagę na rosnący w jej otoczeniu, wyjątkowo kazały i wiekowy drzewostan, w tym liczne pomniki przyrody.
• 80,00 km – od tego miejsca kanał stanowi granicę polsko-białoruską przez 3,5 km.
• 80,00-83,40 km – odcinek biegnący w pasie granicznym między Polską a Białorusią.
• 81,75 km – śluza Kurzyniec, jednokomorowa, piętrząca wody na wysokość 2,98 m, leży w pasie granicznym, brzegi śluzy połączone mostem zwodzonym. Nazwa pochodzi od nazwiska rudnika, który w XVII wieku prowadził tu rudnię. Śluzę budowano w latach 1928- 1929 po kierownictwem por. inż. Konstantego Jodko i ppor. inż. Fryderyka Wielhorskiego. Konstrukcja była wyłączona z użytkowania od końca drugiej wojny światowej do 2007 roku.
• 83,40 km – jaz Wołkuszek.
• 83,40-85,00km – kanał biegnie uregulowaną rzeką Czarną Hańczą.
• 85,00 km — śluza Wołkuszek, jednokomorowa konstrukcja przy ujściu rzeki Wołkuszanki, reguluje różnice wysokości lustra wody rzędu 4,33 m. wybudowana w 1829 roku pod kierownictwem por. inż. Wojciecha Korczakowskiego. W latach 2005-2006 została zmodernizowana.
• 91,5 km – śluza Dąbrówka, wybudowana w 1929 pod kierownictwem płk. inż. Jerzego Arnolda śluza jednokomorowa o piętrzeniu 3,04 m. Brzegi śluzy połączone są mostem zwodzonym. W latach 2005-2006 wyremontowana.
• 100 km – jaz Kurkul
• 101,20 km – śluza Niemnowo, wybudowana pod kierownictwem ppłk. inż. Jana Pawła Lelewela w latach 1828-1830. Piętrzy wody na wysokość 9,8 m. Przez lata był to obiekt trójkomorowy, zgodnie z oryginalnym projektem. Jednak w latach 2004-2006 z uwagi na zmiany warunków wodnych dobudowano czwartą komorę.
• 103,6 km – połączenie Kanału Augustowskiego z Niemnem.
Schrony bojowe 68. Grodzieńskiego pasa umocnień
Grodzieński Rejon Umocniony był częścią północnego fragmentu Linii Mołotowa- pasa radzieckich umocnień utworzonych na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow. Umocnienia ciągnęły się wzdłuż wytyczonej przez okupantów, po podziale Polski, granicy z III Rzeszą. Miały one chronić świeżo ustanowioną granicę radziecko-niemiecką, a być może służyć jako pozycje natarcia na Niemcy, planowanego przez Stalina. Przed wybuchem wojny radziecko-niemieckiej zrealizowano jedynie ćwierć zakładanego planu budowy. Na fortyfikacje składały się żelazobetonowe schrony bojowe, które dzieliły się na trzy grupy, ze względu na sposób prowadzenia ognia: obiekty artyleryjskie, obiekty uzbrojone w broń maszynową oraz schrony obrony przeciwpancernej posiadające armaty przeciwpancerne i broń maszynową. Na brzegach Kanału Augustowskiego znajdują się schrony bojowe 68. Grodzieńskiego Rejonu Umocnionego. Obiekty te również dziś skrywają wiele tajemnic II wojny światowej.
Miejsca pamięci narodowej
Hanus – około 2,5 km od leśniczówki, 4 km na zachód od Gruszek Mogiła zbiorowa 1 18 Prawdopodobnie Gruszki 28 VI 1863,płk Konstanty Ramotowski – Wawer, 18 poległych.
Gruszki – pod wsią Mogiła zbiorowa 1 N Gruszki 28 VI 1863,
Macharce– cmentarz wojenny z I wojny światowej (nr rej.: A-995 z 17.05.1994)
Płaska – zbiorowa mogiła żołnierzy Wojska Polskiego, 1939 (nr rej.: A-954 z 30.04.1993
Rudawka– cmentarz niemieckich i rosyjskich żołnierzy I wojny światowej
Rygol – cmentarz wojenny jeńców radzieckich z II wojny światowej (nr rej.: A-880 z 22.11.1991)
Sucha Rzeczka – pomnik poświęcony pamięci oficerów i żołnierzy VIII Uderzeniowego Batalionu Kadrowego AK którzy polegli w walkach z żandarmerią niemiecką w pobliżu wsi Okółek.
Trasa Płaska-Mikaszówka (droga wojewódzka nr 672, 2,4 km od granicy Płaskiej) – pomnik w hołdzie dla poległych mieszkańców puszczańskich wsi. W miejscu tym w 1944 r w bohaterskiej walce z niemiecką żandarmerią polegli por. Witold Pilecki ps. Żwirko, Antoni Luto ps. Słowik. W odwecie Niemcy zamordowali także Kondrackiego Antoniego, Kondrackiego Władysława, Wiśniewskiego Czesława.
Trasa Płaska-Mikaszówka (droga wojewódzka nr 672, 1,2 km od granicy Płaskiej) – pomnik ku czci pamięci ofiar wojsk sowieckich. 24.09.1939 roku. Sowieccy żołnierze w bestialski sposób zamordowali czterech bezbronnych żołnierzy Wojska Polskiego. Pomnik został wzniesiony przez mieszkańców Gminy Płaska 1992 r. w hołdzie poległym.
Pustelnia św. Onufrego
W dzikich ostępach Puszczy Augustowskiej nieopodal rozlewisk rzeczki Rudawki stoi pustelnia. Miejsce zostało skromnie urządzone, w pełni oddając ducha puszczańskich zakątków. Na wstępie naszym oczom ukazuje się drewniana chatka-konfesjonał. Nieco dalej usytuowana jest pustelnia przygotowana dla osoby chętnej poświęcić swoje życie Bogu i wierze. Głęboko w puszczy, gdzie jedynymi oznakami życia są odgłosy niczym niezmąconej natury, pustelnik może snuć swoje rozważania i wieść swój skromny żywot. Obok znajduje się pustelnicza droga krzyżowa biegnąca przez bagno wzdłuż specjalnie przygotowanej drewnianej kładki. Koniec drogi zwiastuje tama bobrów wzniesiona na Rudawce.
Źródła:
Krajobraz kulturowy Kanału Augustowskiego. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, 1999.
Po ziemi Augustowskiej. Przewodnik dla turysty i wczasowicza. Irena i Wojciech Baturowie Suwałki 1993. Wydawnictwo „Hańcza”. wyd.1
Opowieść o Kanale Augustowskim. Górewicz Jerzy, Warszawa: Sport i Turystyka, 1974